اگه تابه حال به دلیل مشکلات گوارشی مثل یبوست به متخصص گوارش مراجعه کرده باشین، شاید نام کولونوسکوپی رو شنیدین. این اصطلاح که واسه خیلی از ما عجیب و حتی ترسناک به نظر می رسه، یکی از روشای عادی واسه معاینه ی روده ی بزرگ (کولون) است. کولونوسکوپی یک تست غربالگری واسه بررسی احتمال وجود سرطان یا توده های پیش سرطانی (پولیپ) در روده ی بزرگه. در بین انجام این آزمایش دکتر می تونه از بافتای مشکوک نمونه ورداری کنه یا تموم توده غیرطبیعی رو از روده بیرون بیاره. اگه شمام مثل خیلی از افراد مدت هاست که به خاطر ترس، کولونوسکوپی تون رو به تعویق انداختین یا کنجکاوید بدونین کولونوسکوپی دقیقا چیجوری انجام می شه، با ما همراه باشین. در مطلب زیر روش انجام کولونوسکوپی، آماده سازی قبل از اون، مشکلات و بقیه تکنیکای جانشین اونو به طور کامل توضیح میدیم.

پول-نام-تصویر

 

کولونوسکوپی چیه؟

کولونوسکوپی روشیه که به دکتر (معمولا متخصص گوارش) امکان می ده داخل کولون (روده ی بزرگ) رو بررسی کنه. کولونوسکوپ، یک لوله ی ۱۲۰ سانتی متری و انعطاف پذیر با ضخامتی به اندازه یک انگشته که در سر اون یک دوربین و یک منبع نور تعبیه شده. سر کولونوسکوپ در داخل مقعد قرار میگیره و تحت کنترل تصویری، به آرامی به جلو حرکت می کنه تا وارد راست روده و بعد روده ی بزرگ شه. کولونوسکوپ معمولا تا روده ی کور که اولین بخش روده ی بزرگه، پیش میره.

کولونوسکوپی به چه دلایلی انجام می شه؟

کولونوسکوپی ممکنه به دلیلای زیادی انجام شه. بیشتر کولونوسکوپیا به عنوان بخشی از برنامه های غربالگری واسه سرطان کولون انجام می شن. کولونوسکوپی در موارد تشخیصی بیشتر به خاطر بررسی دلیل وجود خون در مدفوع، درد شکمی، اسهال، تغییر در اجابت مزاج یا ناهنجاری مشاهده شده در تصویربرداری با اشعه ی ایکس از کولون یا توموگرافی کامپیوتری اساسی (سی تی اسکن) انجام می شه. ممکنه به کسائی که سابقه پولیپ یا سرطان روده ی بزرگ دارن و هم افراد با سابقه خانوادگی بعضی از سرطانای غیرکولونی و مشکلات کولونی ای که ممکنه با سرطان کولون در رابطه باشن (مثل کولیت اولسراتیو و پولیپای کولونی) پیشنهاد شه که به شکل دوره ای کولونوسکوپی بکننن چراکه خطر ابتلای اونا به پولیپ یا سرطان کولون بیشتر از بقیه افراده. اینکه فرد هر چند وقت یک بار باید کولونوسکوپی بکنه، به درجه خطر و ناهنجاریای مشاهده شده در کولونوسکوپیای قبلی بستگی داره. پیشنهاد ی عموما پذیرفته شده اینه که حتی افراد سالمی که خطر نرمالی واسه دچار شدن به سرطان کولون دارن، باید در ۵۰ سالگی و پس از اون هر ۱۰ سال یک بار کولونوسکوپی بکننن تا در صورت وجود پولیپا در روده ی بزرگ، بشه قبل از سرطانی شدن اونا رو خارج کرد.

آماده سازی روده واسه کولونوسکوپی چیجوریه؟

واسه اونکه کولونوسکوپی به طور کامل و دقیق انجام شه، روده ی بزرگ باید تمیز باشه. آماده سازی روده قبل از کولونوسکوپی به چند روش مختلف انجام میگیره. به بیماران دستورالعملای مفصلی در مورد پاکسازی روده داده می شه. این دستورالعملا به طورکلی شامل نوشیدن حجم خیلی از یک محلول پاک کننده ی مخصوص یا پیروی از رژیم مایعات شفاف واسه چند روز و استفاده از ملین یا تنقیه و شیاف قبل از انجام این آزمایشه. این دستورالعملا باید دقیقا طبق تجویز دکتر انجام شن، در غیراین صورت ممکنه کولونوسکوپی رضایت بخش نباشه؛ یعنی تصاویر مربوط به پوشش داخلی روده ی بزرگ به دلیل مدفوع باقی مونده، مبهم و نامشخص باشن. در این صورت ممکنه لازم باشه کولونوسکوپی دوباره تکرار شه یا به جای اون یک تست جانشین با دقت کمتر انجام شه.

در مورد رژیم غذایی یا داروهای فعلی مریض قبل از کولونوسکوپی چه کارایی باید انجام شه؟

مصرف بیشتر داروها باید طبق روال عادی ادامه پیدا کنه اما بعضی داروها ممکنه با این آزمایش تداخل داشته باشن. بهتره کولونوپیست یا دکتر از تموم داروهای نسخه ای و غیرنسخه ای مریض آگاهی داشته باشه. اجناس آسپرین، رقیق کنندهای خون مثل وارفارین (کومادین)، داروهای آرتروز، انسولین و مکملای غذایی آهن، نمونه هایی از داروهایی هستن که ممکنه به دستورالعملای خاص نیاز داشته باشن. کولونوپیست باید از آلرژیا و بقیه مریضیای مهم فرد هم مطلع باشه. اگه مریض در گذشته قبل از اعمال جراحی یا دندانپزشکی واسه جلوگیری از عفونت به آنتی بیوتیک نیاز داشته، باید حتما کولونوپیست رو در جریان بذاره. ممکنه از فرد خواسته شه که از چند روز قبل از کولونوسکوپی، بعضی مواد غذایی مثل مواد غذایی ای که بافت لیفی و ریش ریش دارن، مواد غذایی دانه دار یا ژله ی قرمزرنگ مصرف نکنه.

درزمان کولونوسکوپی باید چه انتظاری داشته باشم؟

قبل از کولونوسکوپی، تزریق مایعات داخل وریدی (سرُم) شروع می شه و مریض واسه کنترل دائمی ریتم قلب، فشار خون و میزان اکسیژن موجود در خون به یک مانیتور وصل می شه. معمولا از راه سرم به مریض داروهای آروم بخش هم تزریق می شه تا مریض خواب آلود و آروم شه و درد کمتری احساس کنه. در صورت ضرورت ممکنه درزمان کولونوسکوپی، دُز بیشتری از دارو به مریض تزریق شه. کولونوسکوپی معمولا در شکم احساس فشار، گرفتگی و نفخ ایجاد می کنه. گرچه این حس بد معمولا با کمک داروها قابل تحمل می شه و به کم درد شدید ایجاد می کنه.

مریض در بین انجام کولونوسکوپی باید به طرف چپ یا به پشت دراز بکشه. هنگامی که کولونوسکوپ به سر روده ی بزرگ (روده ی کور) یا آخرین قسمت روده ی کوچیک (انتهای درازروده) رسید، به آرامی به عقب کشیده می شه و پوشش روده ی بزرگ به دقت بررسی می شه. کولونوسکوپی معمولا ۱۵ تا ۶۰ دقیقه طول می کشه. اگه دکتر به دلایلی نتونه تموم روده ی بزرگ رو بررسی کنه، ممکنه تصمیم بگیره کولونوسکوپی رو در تاریخ دیگری دوباره تکرار کنه (با یا بدون آماده سازی روده به یک روش دیگر) یا از شما بخواد از روده ی بزرگ تصویربرداری با اشعه ی ایکس یا سی تی اسکن بکنین.

اگه در بین کولونوسکوپی ناهنجاریایی مشاهده شه، چه اتفاقی میفته؟

اگه درزمان کولونوسکوپی مشخص شه که یک ناحیه غیرعادی به آزمایش بیشتر نیاز داره، یک انبرک بیوپسی از بین یک کانال در کولونوسکوپ عبور داده می شه و از ناحیه غیرعادی نمونه ورداری می کنه. این نمونه به آزمایشگاه پاتوبیولوژی فرستاده می شه تا متخصص آسیب شناسی در زیر میکروسکوپ اونو بررسی کنه. اگه مشکوک به عفونت باشه، یک نمونه ورداری واسه کشت باکتریا (و بعضی وقتا ویروسا یا قارچا) یا بررسی در زیر میکروسکوپ واسه شناسایی انگلا انجام می شه. اگه کولونوسکوپی به دلیل خونریزی انجام شه، میشه محل خونریزی رو شناسایی و در صورت ضرورت از بافت دلخواه نمونه ورداری کرد و خونریزی رو با روشای مختلف کنترل کرد. در صورت وجود پولیپ (تومورهای خوش خیمی که توانایی سرطانی شدن دارن) تقریبا میشه همه اونا رو از راه کولونوسکوپی خارج کرد. برداشتن این پولیپا روش مهمی در پیشگیری از سرطان روده بزرگ و مقعد (کولورکتال) است، گرچه بیشتر این پولیپا خوش خیم ان و سرطانی نمی شن. معمولا هیچ کدوم از این موارد درد ایجاد نمی کنن. به خاطر داشته باشین که نمونه ورداری (بیوپسی) به دلیلای زیادی انجام می شه و حتما معنیش این نیس که فرد مشکوک به سرطانه.

بعد از کولونوسکوپی باید چه انتظاری داشته باشم؟

مریض به مدت ۱ تا ۲ ساعت پس از کولونوسکوپی تحت نظر قرار میگیره تا اثر داروها به طور کامل از بین برود. اگه قبل یا درزمان کولونوسکوپی به مریض داروهای آروم بخش داده شده باشه نباید رانندگی کنه و فرد دیگری باید اونو به خونه برسونه، حتی اگه احساس کنه هشیاره. ممکنه قدرت تصمیم گیری و عکس العملای مریض در بقیه ی روز دچار مشکل شه و پس رانندگی، کارکردن با ماشین آلات یا گرفتن تصمیمات مهم واسه اون خطرناکه. مریض شاید به درد شکمی یا نفخ شکم دچار میشه اما این حالت با عبور گاز به سرعت برطرف می شه و فرد باید قادر باشه به محض بازگشت به خونه غذا بخورد. بعد از برداشتن پولیپا یا بعضی دست کاریای دیگر، ممکنه رژیم غذایی یا فعالیتای مریض به مدت کوتاهی محدود شه.

قبل از خروج مریض از واحد کولونوسکوپی، نتایج یافته های دکتر با اون در بین گذاشته می شه. با این حال در بعضی مواد ممکنه دکتر واسه تشخیص قطعی تا مشخص شدن نتایج جدا سازی وتحلیل میکروسکوپیِ نمونه های بیوپسی صبر کنه ( معمولا چند روز طول می کشه) و بعد نظر قطعی اش رو اعلام کنه.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   هرم اهداف؛ ابزاری واسه توضیح خلاصه راه حل سازمان

مشکلات احتمالی کولونوسکوپی یا روشای جانشین اون از چه قرارند؟

اگه کولونوسکوپی به وسیله یک دکتر باتجربه و آموزش دیده انجام شه، معمولا مشکلات جانبی اون نادر و بسیار جزئیه.

ممکنه در محل نمونه ورداری یا برداشتن پولیپ، خونریزی اتفاق بیفته اما این خونریزی بیشتر جزئیه و خودبه خود بند میاد یا از راه کولونوسکوپ قابل کنترله. معمولا واسه خونریزی پس از کولونوسکوپی به جراحی یا تزریق خون احتیاجی نیس. آسیب ی دیگری که کمتر اتفاق میفته، ایجاد یک سوراخ یا پارگی در دیواره ی کولونه اما حتی این سوراخا هم به جراحی نیاز ندارن.

بقیه مشکلات احتمالی عبارتند از: واکنش مریض به داروهای آروم بخش، تحریک موضعی در رگی که دارو بهش تزریق شده (ایجاد یک توده حساس که در عرض ۱ تا ۲ روز برطرف می شه) یا مشکلات به دلیل مریضیای قلبی یا ریوی موجود. احتمال اتفاق همه این مشکلات، باهم کمتر از یک درصده.

با وجود اینکه این مشکلات نادرند اما مهمه که بیماران علائم ساده ی یک آسیب رو تشخیص بدن تا در صورت ضرورت به دکتر یا اورژانس مراجعه کنن. اگه مریض به درد شدید شکمی، خونریزی مقعدی (به مقدار بیشتر از نصف فنجون) یا تب و لرز دچار شد، باید با پزشکی که کولونوسکوپی رو واسه اون انجام داده، تماس بگیره.

کولونوسکوپی بهترین روش موجود واسه شناسایی، تشخیص و درمان ناهنجاریای روده ی بزرگه. روشای جانشین واسه کولونوسکوپی واقعا محدودند. تنقیه با محلول سولفات باریم، آزمایشیه که با اشعه ی ایکس انجام می شه اما نسبت به کولونوسکوپی دقت بسیار کمتری داره. این روش در مقایسه با کولونوسکوپی، ناهنجاریا رو کمتر تشخیص می ده و اگه یک ناحیه غیرعادی کشف کنه، بازم مثلا ورداری یا برداشتن اون بافت غیرعادی به کولونوسکوپی نیازه. بعضی وقتا ناهنجاری یا ضایعه کشف شده به وسیله تنقیه باریم، مدفوع یا غذاهای باقی مونده در روده ی بزرگه (به دلیل پاکسازی ناقص روده ی بزرگ). در اینجور مواردی واسه مشخص شدن وجود این ضایعه بازم باید کولونوسکوپی انجام شه. سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر، آزمایش محدودیه که از یک کولونوسکوپ کوتاه تر استفاده می کنه و فقط یک سوم پایانی روده ی بزرگ رو معاینه می کنه.

کولونوسکوپی مجازی چیه؟

کولونوسکوپی مجازی روش جایگزینی واسه کولونوسکوپیه. کولونوسکوپی مجازی تکنیکیه که از سی تی اسکن واسه گرفتن تصاویری از روده ی بزرگ استفاده می کنه که مثل نماهای گرفته شده به وسیله مشاهده ی مستقیم از راه کولونوسکوپی هستن. این تصاویر با استفاده از تصاویر سی تی اسکن ساخته می شن، پس مجازی هستن و تصاویر واقعی رو نشون نمی دن.

به خاطر آماده سازی واسه کولونوسکوپی مجازی باید از یک روز قبل روده ی بزرگ با استفاده از مسهلا پاکسازی شه. درزمان این آزمایش، لوله ای در داخل مقعد قرار داده می شه که از راه اون هوا به درون روده ی بزرگ تزریق می شه. با تزریق هوا، روده ی بزرگ متورم می شه و پس از اون تصویربرداریای لازم انجام میشه. بعد اسکنای به دست اومده واسه ایجاد یک تصویر مجازی از روده ی بزرگ، جدا سازی وتحلیل و دستکاری می شن. اگه کولونوسکوپی مجازی به درستی انجام شه، می تونه بسیار مؤثر باشه و حتی میتونه پولیپای مخفی شده در پشت چینای روده ی بزرگ رو که بعضی وقتا از دید کولونوسکوپی معمولی مخفی می مونن، تشخیص بده.

با وجود این، کولونوسکوپی مجازی چندین محدود کردن داره:

  • کولونوسکوپی مجازی در شناسایی پولیپای کوچیک (پولیپای کوچیک تر از ۵ میلی متر) مشکل داره؛ درحالی که این پولیپا در کولونوسکوپی معمولی خیلی راحت دیده می شن؛
  • کولونوسکوپی مجازی نمیتونه سرطانای تخت یا ضایعات پیش سرطانی ای رو که برآمده یا بیرون زده نیستن (یعنی شکل پولیپ نیستن) شناسایی کنه؛
  • در کولونوسکوپی مجازی امکان برداشتن پولیپای شناسایی شده وجود نداره. ۳۰ تا ۴۰ درصد افراد به پولیپای کولون گرفتار هستن. اگه پولیپا به وسیله کولونوسکوپی مجازی پیدا شن، اون وقت واسه برداشتن اونا باید کولونوسکوپی معمولی انجام شه. پس خیلی از افرادی که کولونوسکوپی مجازی انجام میدن، مجبورند یک بار دیگر هم روند کولونوسکوپی رو تحمل کنن؛
  • کولونوسکوپی مجازی افراد رو در خطر میزان متوسطی از تشعشع قرار می ده؛
  • الان تکنیکای جدیدی در حال پیشرفت یافتن هستن که می تونن اون دسته از ضایعات غیرطبیعی رو که به نمونه ورداری یا خارج شدن نیاز دارن، از بقیه ضایعات تشخیص بدن، اما در کولونوسکوپی مجازی امکان استفاده از این تکنیکای جدید وجود نداره.

به دلیل محدود کردنای ذکرشده، کولونوسکوپی مجازی جانشین مناسبی واسه کولونوسکوپی معمولی نیس و نمیتونه به عنوان وسیله اصلی غربالگری در افرادی که در خطر خطر بالای دچار شدن به پولیپ یا سرطان کولون قرار دارن، به کار رود. واسه افرادی که خطر ابتلای اونا به پولیپ یا سرطان کولون در حد نرماله و نمی تونن یا تمایل ندارن کولونوسکوپی معمولی بکننن، از کولونوسکوپی مجازی استفاده می شه.

پیشرفتای جدید در کولونوسکوپی

الان تحولات جدیدی در کولونوسکوپی انجام شده. بیشتر اونا روی بهبود تشخیص ضایعاتی که شناسایی شون سخته – ضایعات کوچیک (مثلا پولیپای کوچیک) و ضایعات تخت – و بهبود توانایی تشخیص اونکه پولیپا یا ضایعات کوچیک به نمونه ورداری یا خارج شدن نیاز دارن یا نه، تمرکز می کنن. اگه در بین کولونوسکوپی تشخیص داده شه که ضایعه ای شامل بافتای پیش سرطانی یا بدخیمه، از اون نمونه ورداری می کنن یا اونو به طور کامل بیرون میارن. این مسئله مهمه چراکه خیلی از این ضایعات، پیش سرطانی یا بدخیم نیستن و واسه خارج کردن اونا و انجام آزمایش میکروسکوپی، زمان و هزینه زیادی صرف می شه.

تصویربرداری با وضوح بالا تکنیکیه که به تشخیص بهتر ضایعات تخت کمک می کنه و الان در بیشتر کولونوسکوپیا به کار میره. بزرگ نمایی تصاویر هم ممکنه باعث تشخیص بهتر ضایعات شه.

تصویربرداری باند باریک از طول موج خاصی از نور استفاده می کنه که الگوی عروق خونی کوچیک رو که درست در زیر پوشش روده ی بزرگ قرار دارن، تقویت می کنه. الگوی این عروق در بافت نرمال، پیش سرطانی و بدخیم متفاوته. تعیین این الگو، بافتا خصوصا بافتای پیش سرطانی و بدخیم رو راحت تر شناسایی می کنه و تصمیم گیری رو در مورد اونکه این بافت باید در بین کولونوسکوپی و پیش از آماده شدن نتایج آزمایش میکروسکوپی، نمونه ورداری یا ورداشته شه یا نه، آسون تر می شه.

کرومواندوسکوپی، تکنیکیه که در اون رنگا (لکها) روی پوشش داخلی روده ی بزرگ اسپری می شن و از این راه به تشخیص پوشش نرمال از بافتای نئوپلاستیکی (خوش خیم، پیش سرطانی و بدخیم) و تعیین اونکه کدوم ضایعات باید نمونه ورداری یا ورداشته شن، کمک می کنه.

آندوسکوپی فلورسانس از مواد شیمیایی شامل فلورسئین استفاده می کنه. این مواد یا روی پوشش داخلی کولون اسپری یا به شکل وریدی تزریق می شن. این مواد شیمیایی به وسیله سلولای غیرطبیعی (پیش سرطانی و بدخیم) در پوشش کولون، بیشتر از سلولای طبیعی جذب می شن. ضمنا نوررسانی ویژه، دید روشن تری از نواحی دارای سلولای غیرطبیعی ارائه می ده پس میشه از اونا نمونه ورداری کرد یا اونا رو به طور کامل بیرون آورد.

آندوسکوپی لیزر کانفوکال از طول موج خاصی از نور استفاده می کنه که چندین میلی متر به داخل پوشش کولون رنگ شده با فلورسئین نفوذ می کنه. سلولای غیرطبیعی در این روش نسبت به روش رنگ آمیزی فلور سئین به تنهایی، به طور روشن تری شناسایی می شن.

حتی کولونوسکوپا و لوازم جانبی ای وجود دارن که جدا از اینکه دید جلورونده از سر کولونوسکوپ، یک نمای عقب رونده (از عقب به جلو) از کولون هم ارائه میدن. پس تصاویر در دو جهت مخالف ۱۸۰ درجه ای گرفته می شن تا ضایعاتی رو که ممکنه در پشت چینای پوشش کولون مخفی شده باشن، شناسایی کنن. اینجور ضایعاتی به وسیله یک کولونوسکوپ استاندارد با دید روبه جلو، نمیشه دیدشون. حتی تلاشایی واسه ساخت یک کولونوسکوپ خودپیشرو هم در جریانه.

بیشتر این تکنیکای جدید کولونوسکوپی به استثنای تصویربرداری با وضوح بالا بازم در مراحل آزمایشی هستن و هنوز مشخص نیس که کدوم یک از اونا به عنوان ضمیمه ای مهم به کولونوسکوپی اضافه می شن.

در آخر، تصویربرداری زیاد مغناطیسی (MRI) می تونه واسه بررسی کولون به شکل ای مثل کولونوسکوپی مجازی CT به کار رود. امتیاز اصلی MRI اینه که در اون از هیچ گونه تشعشعی استفاده نمی شه اما محدود کردنای اون مثل کولونوسکوپی مجازی CTه.

کولونوسکوپی در تشخیص علائم مریضی نا آرومی روده هم کاربرد داره.



دسته‌ها: آموزشی